Nga có xứng đăng cai World Cup 2018?

.

Ảnh: Reuters

Chủ nhà bê bối

Mỗi khi diễn ra cuộc chạy đua đăng cai World Cup hay Olympic luôn sẽ có những tranh cãi xung quanh tiêu chí lựa chọn, thường xoay quanh các vấn đề kỹ thuật như kinh tế và cơ sở hạ tầng, cũng như niềm tin truyền bá các môn thể thao như bóng đá đến các ngóc ngách mới.

Nhưng vấn đề phi thể thao cũng được xem xét. Các nhà tổ chức luôn phải cân nhắc liệu một quốc gia đăng cai có thể mang lại sự bất ổn hay không.

Chuyện này đã từng xảy ra nhiều lần. Đó là Olympic Munich 1972 (thảm sát), World Cup Argentina 1978 (đảo chính quân sự), Olympics Mexico City 1968 và Olympics Seoul 1988 (biểu tình và bạo lực), Olympics Salt Lake 2002 (hối lộ) và Bắc Kinh 2008 (những hoài nghi về nhân quyền), World Cup Nam Phi 2010 và Brazil 2014 (tham nhũng, chuẩn bị tồi tệ).

Vì vậy, Nga không phải quốc gia đầu tiên phải đối mặt với các mối đe dọa tẩy chay hay bị tước quyền đăng cai. Nhưng đây vẫn là trường hợp nổi bật, vì bê bối nghiêm trọng sau khi được trao quyền đăng cai World Cup (và Thế vận hội mùa đông 2014). Trong ngành, Nga nổi tiếng với bê bối doping (bị cho là có cả sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý), dùng mẫu nước tiểu âm tính đánh tráo cho những mẫu dương tính thông qua “lỗ chuột” trên tường phòng xét nghiệm tại Thế vận hội Sochi 2014. Các vận động viên Nga sau đó bị cấm kéo cờ quốc gia và thi đấu dưới cái tên Đội tuyển Nga tại Thế vận hội mùa đông Pyeongchang 2018 và Paralympic.

Đối với những người hâm mộ bóng đá nước ngoài đến thăm Nga, có thêm những lo ngại về chủ nghĩa hooligan và “chủ nghĩa phân biệt” trong bóng đá Nga.

Văn hóa tiền bạc và ảnh hưởng của FIFA

Tất nhiên, Nga đã tức giận phủ nhận mọi thứ. Nhưng quá trình đấu thầu cũng lắm chuyện để bàn. Rất ít các nước tham gia đấu thầu đăng cai tổ chức cho giải đấu năm 2018 và 2022 có thể thoát khỏi cuộc điều tra dài hạn (nhưng không hoàn hảo) của công tố viên Mỹ, bao gồm cả Úc, đã đốt cháy 45 triệu USD vô ích để thực hiện các “đòn” thuyết phục.

Nhưng sự phô trương của Nga khiến cho nước này càng trở thành “cái đinh” nổi bật. Nga không bị tước quyền đăng cai World Cup, điều bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi tính chính trị và thương mại toàn cầu. FIFA bị chỉ trích đã hoạt động như cỗ máy kiếm tiền, đặc biệt dưới thời João Havelange và Sepp Blatter, từ năm 1974 đến 2015. Năm 2015, hàng loạt quan chức cấp cao FIFA ngã ngựa, một hình ảnh rất khác so với bộ phim tài liệu “tự sướng” United Passions (2014) để tuyên truyền hình ảnh cho FIFA. Bảy quan chức FIFA bị giam giữ trong cuộc đột kích vào một khách sạn ở Zurich vào đêm trước khi diễn ra đại hội FIFA, nơi Blatter thắng cử. Bảy người này bị dẫn độ về Mỹ và nằm trong số 14 nhân vật đối mặt với những cáo buộc điều tra. Song song với đó, các nhà chức trách Thụy Sĩ còn điều tra việc bỏ phiếu bầu chọn trao công tác tổ chức các kỳ World Cup 2018 và 2022 cho Nga và Qatar.

Simon Brodkin, nghệ danh Lee Nelson, diễn viên hài người Anh, đã ném tiền vào người Sepp Blatter trong một cuộc họp báo tại trụ sở FIFA thế giới vào ngày 20/7/2015 tại Zurich. Theo phóng viên tại hiện trường ghi lại, quan chức 79 tuổi người Thụy Sĩ khi ấy trông thực sự run rẩy khi bị ném tiền. Brodkin sau đó bị cảnh sát đưa đi, nhưng ông cũng không phải chờ lâu, vì Blatter sau đó cũng nhanh chóng rớt đài.

Ảnh: AFP/Foreign Policy

Blatter và nhiều cộng sự đã bị “rớt đài”. Nhưng dường như người ta không thấy cần thiết phải mở lại việc đấu thầu, bất chấp những nỗ lực của chính trị gia như cựu Thủ tướng Anh David Cameron. FIFA khẳng định không có bất cứ điều gì mờ ám trong quá trình đấu thầu. Cũng không thấy những lời kêu gọi tẩy chay rầm rộ. Ngoại trưởng Úc Julie Bishop có cảnh báo về hành động đòi World Cup được tổ chức minh bạch, nhưng cho rằng không nên “tẩy chay”. Cho đến nay, chỉ một số nước với vài vị có chức có quyền đã xác nhận lên tiếng tẩy chay, như Anh, Ba Lan và Iceland.

Tiêu chuẩn lựa chọn chủ nhà mới

Liệu dưới thời Chủ tịch Gianni Infantino, FIFA có thể tự cải cách để đảm bảo rằng những quốc gia có nhiều bê bối sẽ không được đăng cai một giải đấu quan trọng?

Có thể đúng. Ngày 13/6, một ngày trước khi World Cup 2018 mở màn, Đại hội FIFA lần thứ 68 đã diễn ra ở Moscow để chọn ra nước đăng cai World Cup 2026. Có những quy định mới được áp dụng, bao gồm quy trình đánh giá nghiêm ngặt hơn và lá phiếu mở của tất cả các hiệp hội thành viên FIFA. Trong đó có quy định: “Bất cứ ai muốn đăng cai tổ chức FIFA World Cup phải chứng minh được rằng họ biết cần làm gì để tổ chức giải đấu. Không chỉ vậy, họ cũng phải chính thức cam kết thực hiện dựa trên các nguyên tắc quản lý bền vững, tôn trọng quyền con người và tiêu chuẩn lao động quốc tế theo các nguyên tắc hướng dẫn của Liên Hợp Quốc.”

Chỉ có hai hồ sơ dự thầu cho giải đấu 2026 được đệ trình: Ma-rốc và khối Bắc Mỹ (Canada, Mexico và Mỹ). Ma-rốc đang bị các tổ chức nhân quyền lên án, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rất thích các điều luật cấm đi lại một cách dễ dàng.

Một người hâm mộ giương cao tấm bảng kêu gọi FIFA minh bạch tại FIFA Confederations Cup Brazil 2013 diễn ra ở Belo Horizonte, Brazil, vào ngày 22/6/2013

Ảnh: Getty

Liệu quy trình mới có mang lại kết quả công bằng, minh bạch không? Không, chí ít là theo Bonita Mersiades, “người thổi còi” từng là ủy viên cấp cao trong ban vận động đăng cai World Cup 2022 của Úc, tác giả cuốn Whatever It Takes: The Inside Story of the FIFA Way (tạm dịch: Muốn gì cũng chiều: Câu chuyện bên trong hoạt động của FIFA). Bà cùng các đồng nghiệp đang vận động cải cách với chương trình New FIFA Now. New FIFA Now và Tổ chức Minh bạch Thể thao (Foundation for Sports Integrity) mới thành lập cho rằng FIFA cần được đặt dưới mô hình quản trị mới, có sự kiểm soát của người hâm mộ và cầu thủ. Những đề xuất cải cách như thế này đang gây áp lực lên nhu cầu thừa thãi và chi phí khổng lồ của việc tổ chức các sự kiện thể thao lớn.

Dự kiến có hơn 3 tỷ người sẽ theo dõi World Cup năm nay. Hy vọng rằng chúng ta sẽ nhìn thấy nhiều hơn những pha làm bàn và những cầu thủ điển trai lăn lộn trên sân cỏ, thay vì những bê bối đằng sau sân cỏ.


Lục Kiếm

Theo The Conversation

Nguồn: songmoi.vn