Ô nhiễm không khí khiến con người dễ biến thành tội phạm

.

Ảnh: Shutterstock via The Conversation

Malcolm Gladwell trong The tipping point đã viết: “Đừng nên xem nhẹ những chuyện nhỏ. Chúng có thể tạo nên những biến đổi to lớn.”

Chì đã được loại bỏ khỏi xăng dầu từ lâu. Ở nước Mỹ là từ những năm 1970, với lý do không phải chỉ vì ô nhiễm, mà từ khi ấy đã có những quan ngại rằng khí thải có chì có thể góp phần gây ra những hành vi tiêu cực, giảm sút năng lực học tập và chỉ số IQ ở trẻ em. Đặc biệt, trẻ nhỏ tiếp xúc với chì lâu dài có xu hướng gia tăng tính bốc đồng, hung hăng và chỉ số IQ thấp – có thể ảnh hưởng đến hành vi tội phạm. Nghiên cứu cho thấy, loại bỏ chì khỏi xăng có liên quan đến việc tỷ lệ tội phạm giảm 56% trong những năm 1990.

Trong các kết quả nghiên cứu về ô nhiễm không khí cũng chỉ ra rằng: Tiếp xúc với không khí ô nhiễm, đặc biệt là sulfur dioxide (SO2), có liên quan đến tăng nguy cơ  nhập viện vì rối loạn tâm thần ở Thượng Hải. Một nghiên cứu khác ở Los Angeles cũng cho thấy mức độ ô nhiễm cao làm gia tăng hành vi tội phạm thiếu niên ở các khu vực đô thị - mặc dù tất nhiên những tác động này được kết hợp bởi mối quan hệ thiếu đầm ấm giữa cha mẹ và trẻ em, cũng như sự đau khổ về xã hội và tâm lý.

Theo hai nhà nghiên cứu Michelle L. Block và Lilian Calderón-Garcidueñas, tiếp xúc với không khí ô nhiễm có thể gây viêm não. Hơn nữa, hạt vật chất trong không khí có thể gây hại cho việc phát triển bộ não, bởi nó có thể làm hỏng hệ thống thần kinh và ảnh hưởng đến hành vi.

Hành vi tội phạm

Có thể thấy, không khí ô nhiễm có khả năng làm gia tăng các hành vi tiêu cực, đặc biệt trong giới trẻ. Nhưng nghiên cứu sâu hơn còn chỉ ra rằng nó có thể tác động nghiêm trọng hơn nữa. Trong báo cáo của các tác giả đến từ trường Đại học Columbia, Harvard và Michigan về ô nhiễm không khí và tỷ lệ tội phạm ở 9.360 thành phố của Mỹ cho thấy, ô nhiễm không khí làm tăng số lượng tội phạm. Không khí ô nhiễm làm tăng cảm giác lo âu, gây căng thẳng, và do đó có thể dẫn đến gia tăng hành vi phi đạo đức và khiến con người phạm tội. Nghiên cứu này kết luận rằng: Các thành phố có mức độ ô nhiễm cao hơn sẽ có tỷ lệ tội phạm tương đương.

Một nghiên cứu khác ở Anh cung cấp thêm thông tin về vấn đề này, bằng cách so sánh dữ liệu về 1,8 triệu tội phạm trong hai năm với dữ liệu ô nhiễm ở London. Phân tích xem xét các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, các ngày trong tuần và các mùa khác nhau. Chỉ số chất lượng không khí (AQI) biểu thị chất lượng không khí mỗi ngày. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng cứ tăng 10 điểm trong chỉ số AQI thì tỷ lệ tội phạm tăng 0,9%. Tỷ lệ tội phạm ở London tăng cao hơn trong những ngày ô nhiễm nhất.

Thành phố tội phạm: Mỗi năm có đến 4.300 người tử vong vì ô nhiễm không khí, chỉ tính riêng London. Ảnh: Alamy via Telegraph

Ngoài ra, nghiên cứu còn cho thấy ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến tội phạm ở các khu vực giàu và nghèo nhất London như thế nào. Cụ thể, họ phát hiện ra rằng ô nhiễm không khí cao hơn có liên quan đến tăng tội phạm “vặt” như ăn cắp hay rạch/trộm túi.

Nhưng điều đáng chú ý là các nhà nghiên cứu không tìm thấy tác động đáng kể nào đối với các tội nghiêm trọng như giết người, hãm hiếp, hoặc tấn công gây chấn thương nghiêm trọng.

Sự căng thẳng

Tiếp xúc với không khí bẩn có thể làm gia tăng hóc-môn căng thẳng Cortisol. Bình thường, hóc-môn căng thẳng giúp con người đối phó với các tình huống bất lợi, chẳng hạn Adrenaline kích thích làm gia tăng nhịp tim và huyết áp để bơm máu nhiều hơn cho cơ thể, hay Cortisol cung cấp năng lượng giúp con người chuẩn bị “chiến đấu hay trốn chạy”. Tuy nhiên khi căng thẳng lâu dài, Cortisol sẽ gây ra những ảnh hưởng xấu như mô mỡ bên trong bụng, làm thèm ăn khiến cơ thể dễ béo phì, tăng huyết áp, giảm khả năng miễn dịch, làm loãng xương. Đồng thời, cũng có thể khiến cơ thể con người duy trì trạng thái “nhận thức nguy cơ” cao và lâu dài. Điều đó lý giải vì sao có sự gia tăng hoạt động tội phạm vào những ngày ô nhiễm cao. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng: Giảm ô nhiễm không khí có thể làm giảm tội phạm.

Ảnh: Getty via Independent

Tuy nhiên, các yếu tố xã hội và môi trường khác cũng có thể ảnh hưởng đến hành vi của con người. Theo Lý thuyết “cửa sổ vỡ”, môi trường bị xáo trộn, chẳng hạn các mảnh vỡ, có thể gây rối loạn xã hội và đạo đức, hay dấu hiệu của hành vi tội phạm gây mất trật tự xã hội, dù chỉ là những hành vi nhỏ nhặt, nhưng liên tiếp sẽ tạo nên hiệu ứng lan truyền.

Lý thuyết “cửa sổ vỡ” nói rằng: “Tội phạm là hệ quả tất yếu của sự mất trật tự, vô tổ chức. Nếu một chiếc cửa sổ bị phá hỏng, vỡ vụn mà cứ để vậy không sửa chữa thì những người đi ngang qua sẽ kết luận rằng không ai quan tâm và không ai chịu trách nhiệm trước hiện trạng này. Rồi không lâu sau, nhiều cánh cửa sổ khác sẽ bị đập vỡ, dần dà ý thức về sự vô chủ, hỗn loạn sẽ lan rộng, truyền tải đi dấu hiệu về những gì đang diễn ra. Cũng theo hai nhà tội phạm học James Q. Willson và George Kelling, tác giả lý thuyết - đưa ra, trong một thành phố, những vấn đề tương đối nhỏ như sơn vẽ lên tường, gây mất trật tự công cộng và kiểu ăn xin “đểu” đều là những chuyện tương tự như những cánh cửa sổ vỡ, những “tấm vé qua cửa” cho ngày càng nhiều tội ác nghiêm trọng” (Theo Tâm Lý Học Tội Phạm).

Ngày càng rõ ràng rằng tác động của ô nhiễm không khí vượt ra ngoài tác động về sức khỏe và môi trường vẫn thường được biết đến.

Tuy nhiên, ô nhiễm không khí vẫn còn cao đáng báo động ở nhiều nước. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 90% người dân trên thế giới đang hít thở không khí độc hại.

Vẫn còn nhiều điều chúng ta chưa biết về ô nhiễm không khí có thể gây ra những hậu quả như thế nào, đến cả sức khỏe và hành vi, và điều này khác nhau như thế nào về giới tính, độ tuổi, tầng lớp, thu nhập và vị trí địa lý. Mối liên hệ giữa mức độ ô nhiễm không khí và gia tăng hành vi tiêu cực đòi hỏi phải có các bằng chứng mạnh mẽ hơn.

Nhưng đã có quá nhiều bằng chứng về việc ô nhiễm gây hại cho sức khỏe thể chất và tinh thần như thế nào. Điều đó đòi hỏi chúng ta có hành động thiết thực hơn, chứ không chỉ tăng mạnh thuế phí môi trường trong xăng dầu, thu đầy túi mà không đầu tư lại cho xã hội.


Lục Kiếm

Nguồn: songmoi.vn